نوشته شده توسط : شمس الدین رجبی

           فرمول های رایج ریاضی پنجم

              (با «بخوان بخوان» بچه درسخوان نمي شود)


  1-براي پيدا كردن  مجموع زواياي داخلي يك چند ضلعي از روش زير استفاده مي كنيم:
                                       180 × (2-تعداد اضلاع)
مثال:مجموع زاويه هاي شكل مقابل چند درجه است؟   هشت ضلعی منتظم
                                 جواب:   1080=180×(2-8)


 2-براي پيدا كردن تعداد زاويه هاي يك شكل از روش زير استفاده مي كنيم:

                تعداد زاويه= 2÷(تعداد خط×تعداد فاصله)


 ۳-براي پيدا كردن تعداد پاره خط معمولا"باتوجه به نوع سوال

از روش:حاصل جمع قسمتها ...

 ویا ازفرمول:تعداد کل پاره خط = 2÷(تعداد فاصله ها ×تعداد نقطه ها)

...



مثال: در شكل مقابل چند زاويه وجود دارد؟

     3   =2÷(3×2)

3-تعداد پاره خط موجود در يك شكل:
                                         



2÷ (تعداد فاصله×تعداد نقطه)



مثال:در شكل مقابل چند پاره خط وجود دارد؟6=2÷(4×3)



4-تعداد قطرهاي يك چند ضلعي را چگونه به دست آوريم؟

تعداد قطر=    2 ÷(تعداد اضلاع×(3-تعداد اضلاع)


سوال:شكل زير چند  قطر دارد؟

9=2÷6×(3-6)   جواب

5-براي جمع بستن اعداد متوالي از روش زير استفاده مي كنيم

2÷تعداد اعداد×(عدد آخر+عدد اول)


مثال: اگر تمام اعداد از 1 تا 20 را جمع كنيم ، حاصل جمع را حساب كنيد.

جواب:  210=2÷ 20×(20+1)

 

6-براي به دست آوردن تعداد اعداد متولي(پشت سر هم)  راه حل زير مناسب است.

1+فاصله÷(عدد اول – عدد آخر)


مثال: از عدد 10 تا 20 چند عدد به كار رفته است؟

11=1+1÷(10-20)    جواب

7-براي شماره گذاري صفحات كتاب از روش زير استفاده مي شود:

براي اعداد يك رقمي:  1-1×(1+صفحه)

براي اعداد دو رقمي:  11-2×(1+صفحه)

براي اعداد سه رقمي:  111-3×(1+صفحه)

مثال: كتابي 160 صفحه دارد. براي شماره گذاري اين كتاب چند رقم به كار رفته است؟

جواب: 372=111-3×(1+160)

8-براي محاسبه ي زمان كار انجام شده ، از فرمول زير استفاده مي كنيم:

زمان كار انجام شده=مجموع كار÷ حاصل ضرب كار


مثال: علي كاري را 6 روز و حسين همان كار را در 4 روز انجام مي دهد. اگر اين دو باهم كار كنند، اين كار را چند روزه انجام مي دهند؟

جواب:  =(4+6)÷(4×6)

9-اگر ساعتي در هر شبانه روز چند دقيقه جلو يا عقب كار كند،براي محاسبه ي اين كه پس از چه مدتي وقت درست را نشان مي دهد ، از فرمول زير استفاده مي كنيم:

مقدار دقيقه ي عقب مانده يا جلو افتاده÷60×12=زمان درست

مثال: ساعتي در هر شبانه روز 5 دقيقه جلو مي افتد، اين ساعت پس از چند شبانه روز وقت درست را نشان مي دهد؟

جواب: 144=5÷60×12

10-براي محاسبه ي زاويه ي بين دو عقربه ي ساعت از اين روش استفاده مي كنيم

زاويه ي بين دو عقربه=(ساعت×30)-(دقيقه×5/5)

مثال: ساعت 4:30 چه زاويه اي را نشان مي دهد؟

جواب:45=(4×30)-(30×5/5)  

 

 نمونه سوال تیز هوشان


 مسابقه ی علمی پايه پنجم

 
1-اصل توحيد يعنی چه؟


الف)خدا تواناست5       ب)خداوند داناست5   ج) خدا يگانه و بی همتاست5           د)خدا بی نياز است5


2-ميراث پيامبر(ص) در ميان امت خود چه بود؟

الف)کتاب خدا5          ب)اهل بيت5      ج)کتاب خدا و احاديث5                     د) کتاب خدا و اهل بيت

5

3-با انتخاب علی(ع) به عنوان جانشين پيامبر کدام يک از فروع دين ما پايه گذاری شد؟

الف) عدل5                         ب) امامت5                  ج) حج5                        د)جهاد در راه خدا5

4-اين حديث از کيست؟((خود پسندی انسان را از يادگيری باز می دارد))

الف) امام نهم5                    ب) امام دهم5        ج) امام يازدهم5                             د)هيچکدام5        

5-نام پيامبری که حضرت عيسی (ع) آمدن او را به مردم مژده داد چيست؟ او پيامبر کدام گروه است؟

الف) موسی(ع)- يهوديان5 ب)ابراهيم(ع) –يکتا پرستان5  ج)يعقوب(ع)-بنی اسرائيل  5 د)محمد(ص)-مسلمانان5

6-مفرد ((علما)) کدام است؟                  

الف)علم5       ب)معلم5        ج)علوم5              د)عالم5

7-کدام دسته از کلمات هم خانواده نيستند؟

الف)معارف-عرفان-معرفت5  ب)واسطه-متوسط-وساطت5    ج)معلوم-عالم-تعليم5    د)نطق-انطباق-ناطق5

8-در کدام گزينه مفعول وجود دارد؟

الف)ريشه هايم ز خاک بيرون است5             ب)چند روزی مرا تحمل کن5        

  ج) بسی کند و کاويد و کوشش نمود5            د)به کندن در استاد و ابرام کرد5

9- در جمله ی (( علی دفتر را زير صندلی گذاشت)) قيد کدام است؟

الف) علی5                       ب) دفترش5                       ج) زير صندلی5                  د) گذاشت5

10- مترادف ((آهنگ)) کدام است؟

الف) آهن5                      ب) قصد5                              ج) راه5                     د)  خواندن5

11-کدام کلمه جمع عربی نيست؟

الف)احکام5                  ب)ابرام5                                   ج)معادن5                   د) مناظر5

12-کدام  فعل به مفعول نياز ندارد؟

الف)دويد5                       ب) خواند5                               ج) خورد5                    د) گفت5

13- کداميک به ترتيب الفبا مرتب شده است؟

الف) امروز5               ب) همدان5                                      ج) آرزو5                    د) ترتيب5

14-متضاد کلمه ی ((زبر )) کدام است؟

الف) بالا5                        ب) ميان5                                     ج) زير5                       د) رو5

15-در زمان هخامنشيان مردم به چه زبانی سخن می گفتند؟

الف)فارسی ميانه5            ب) فارسی دری5                          ج) عربی5              د) فارسی باستان5

16-املای کدام کلمه درست نيست؟

الف) بيفکن5                    ب)بينداز5                                    ج) حلاک5            د) خواجه نظام الملک5

17-پسوند ((گذار))  در کدام يک از کلمات زير صحيح است؟

الف) نماز گذار5                 ب) خدمتگذار5                         ج) سپاسگذار5              د) قانون گذار5

18- نسبت پاييز به بهار مثل نسبت .........است به.............

الف)ديروز-امروز5             ب)شنبه-دوشنبه5                   ج) پارسال-امسال5          د) فردا-پس فردا5

19-با 15  اتم ئيدروژن و 9   اتم اکسيژن چند مولکول آب می توانيم بسازيم؟

الف) 245                      ب) 12 5                                          ج) 105                         د) 75

20-انجماد آب و تبخير چه نوع تغييری هستند؟

الف) شيميايي-فيزيکی5   ب) فيزيکی-شيميايي5    ج) فيزيکی-فيزيکی5             د) شيميايي-شيميايي5

21-کدام حرف در آينه درست مشاهده می شود؟

الف) آ  5                       ب) ب5                        ج) ج5                    د) ک5

22-از مجاورت مس و اکسيژن کدام ماده توليد می شود؟

الف)اکسيد آهن5               ب)آب5                          ج)اسيد نيتريک5                  د) اکسيد مس5

23-مواد مذابی که از دهانه ی آتشفشان خارج می شوند چه چيزی را به وجود می آورند؟

الف) دهانه5                         ب) خاکستر5                         ج)مجرا5                        د) مخروط5

24-تقريبا چند درصد اعداد دو رقمی بر 15 بخشپذيرند؟

الف) 3                                  ب)75                                        ج)95                        د)135

25-فاصله ی دو شهر از يکديگر 3 کيلومتر است. احمد %30 مسير را طی کرده است.  چقدر از مسير باقی مانده است؟

الف)2 کيلومتر5            ب) 2100 متر5                                 ج)900 متر5                             د) 3000 سانتی متر5

26-ساعت 8:25  در آينه چگونه خوانده می شود؟

الف) 3:355                 ب) 5:405                                     ج) 6:505                   د) هيچکدام5

27-يک پنجم دانش آموزان مدرسه ای در امتحانات نوبت اول ممتاز شناخته شده اند. اين مدرسه 600 نفر دانش آموز دارد. ربع  خمس دانش آموزان ممتازاِن مدرسه را حساب کنيد

الف) 1205                       ب) 245                                       ج) 65                    د) هيچکدام5

28-کتابی 150 صفحه دارد.علی %20 کتاب را مطالعه کرده است . دو سوم صفحات باقی مانده ی کتاب را حساب کنيد.

الف) 305                          ب) 20                                        ج)405                   د) 505

29-مجموع دست  ها و پاهای  تعدادی مرغ و گوسفند1200 عدد می باشد. اگر تعداد مرغ ها 200 عدد باشد، چند راس گوسفند در اين گله وجود دارد؟  

     الف)500  5                         ب) 4005                              ج) 2005                      د) 8005

30-اندازه ی ضلع مربعی سه چهارم متر است. محيط اين مربع چند متر است؟

الف)45                             ب)35                                         ج)65                           د)55



31-اگر از 4برابر عددی 25 واحد کم کنيم عدد 47 به دست می آيد.سه برابر اين عدد منهای 5 کدام است؟

الف)475                          ب)485                                    ج)495                           د)505

32-مادر علی 50 کيلوگرم برنج خريد .اگر روزی يک پنجم کيلوگرم آن را مصرف کند ،بعد از 30 روز چند کيلوگرم برنج باقی می ماند؟

الف)305                             ب)255                                   ج)105                       د)445

33-قيمت کتابی 2400 تومان است. فروشنده %20 قيمت آن را تخفيف می دهد. اگر حسين دو سوم پول آن را پس انداز کرده باشد، برای خريد کتاب چه مقدار ديگر بايد پس انداز کند؟

الف)6405                        ب) 8005                                  ج)16005                        د)3205

34-%25 پولی 800 تومان است. خمس %75 آن چند تومان است؟

الف)4805                           ب)24005                              ج)6405                    د)6005

35-اگر روی يک پاره خط  3 نقطه انتخاب کنيم چند پاره خط تشکيل می شود؟

الف)45                            ب)55                                             ج) 105                   د)125

36-فاصله ی امين و علی 840 متر است. آنها در يک زمان به طرف هم می دوند.اگر امين در هر ثانيه 3متر و علی 4متر طی کند،پس از چه مدتی به هم می رسند؟

الف)2دقيقه5                       ب)5دقيقه5                              ج)4دقيقه5                د)3دقيقه5

37-اميد با %40 پولش يک ساعت مچی خريد و %50 باقی مانده ی پول را بابت حق عضويت در کتابخانه پرداخت نمود و 2700 تومان برايش باقی ماند. قيمت ساعت مچی چند تومان بوده است؟

الف)81005                ب)54005                                      ج)36005                   د)30005

38-يک ساعت ديواری در هر شبانه روز نيم ساعت از زمان جلو می زند.اگر اين ساعت را ساعت 9 صبح امروز تنظيم کنيم، فردا ساعت 9 شب چه عددی را نشان می دهد؟

الف) 95                      ب)9:205                                     ج) 9:305                    د) 9:455

39-می خواهيم کف اتاقی به شکل مربع که اندازه ی هر ضلع آن 8متر می باشد را موزاييک کنيم. اگر موزاييکها به شکل مثلث قائم الزاويه و اندازه ی وتر هريک 4 سانتی متر باشد،به چند عدد موزاييک نياز داريم؟

الف)2405                       ب)35005                    ج)1600005                  د)هيچکدام5

40-چند متوازی الاضلاع در شکل ديده می شود؟

الف) 45                     ب) 55                      ج) 65                         د) 75




آموزش خلاقیت با سؤالات واگرا

 روشهاي صحيح در درس خواندن


نقش والدين در ايجاد روشهاي صحيح مطالعه و هدايت تحصيلي دانش آموزان

با «بخوان بخوان» بچه درسخوان نمي شود


پدر و مادرها اغلب نمي دانند به چه صورت و به چه طريق ممكن در امر آموزش و يادگيري و درس به فرزندان كمك كنند. آنها شايد صدها بار اين كلمه را تكرار كرده باشند (بخوان، بخوان) و دلشان مي خواهد در اين زمينه فرزندانشان را در منزل ياري كنند

 ولي بنابر دلايلي، خود را درگير اين مسائل كه به نظر مشكل و پيچيده است نمي كنند. اين دلايل ممكن است بي اطلاعي از موضوع درس يا برنامه آموزش آموزشگاه و نداشتن وقت و يا خواسته هاي متفاوت هريك از فرزندان باشد و ليكن فرزند شما در زندگي تحصيلي خود نيز به شما وابسته است و در صورتي كه بتوانيد در تحصيل او نقش فعالتري داشته باشيد، يادگيري براي او دلپذيرتر مي شود و اعتماد به نفس بيشتري پيدا مي كند تا اين كه در برابر او بي تفاوت باشيد. شايد به خاطر حضور شما، نسبت به درس خواندن دلگرم شود و آينده درخشان تري داشته باشد.

برخي والدين شركت در زندگي تحصيلي فرزند خود را مشكل مي دانند و حال و حوصله اين كار را ندارند و اصلا خود را درگير اين مسائل نمي كنند. برخي از دلايل اين سهل انگاري و بي تفاوتي عبارتند از:

1- نداشتن وقت و انرژي و برنامه ويژه رسيدگي فرزندان: بايد بدانيد اگر چه شركت در تحصيل و كمك به فرزندتان كمي از وقت و انرژي شما را مي گيرد؛ اما در مقابل، زندگي خانوادگي شما پربارتر مي شود.

2- تعليم و تربيت منحصرا كار متخصصان است: واقعيت اين است كه شما فرزند خود را بهتر از هركس ديگري مي شناسيد و تجربه، خود يك نوع تخصص است و سهيم كردن معلمان و مشاوران در اين شناسايي، موجب بهره رساني آنان مي شود و سعي كنيد اگر در تربيت فرزند خود با مشكلي مواجه مي شويد با يك مشاور متخصص ارتباط داشته باشيد و سعي كنيد هميشه قبل از وقوع مشكل با مشاور تماس داشته باشيد.

3- نمي توان با تقدير و سرنوشت به مبارزه پرداخت و هر چه قسمت باشد همان مي شود: اين نوع قضاوت و برداشت، عذر و بهانه اي بيش نيست. كساني كه اين نظر را دارند مي خواهند به اين وسيله با ساده انديشي تمام تقصيرها را بر گردن تقدير و سرنوشت بيندازند در صورتي كه اين گونه نيست، هركس اراده كند و تصميم بگيرد مي تواند موفق شود. اين گونه نظريات ترمز موتور ذهن است.

4- فرزند من به كمك من نيازي ندارد و من نمي توانم كاري برايش انجام دهم: شما بيشترين تاثير را بر فرزند خود داريد؛ از اين رو فرزند شما از حمايت و راهنمايي شما در خانه و مدرسه بي نياز نيست و همواره بايد كمك كننده، همراه و تشويق كننده او باشيد.

5- فرزند من استعداد كافي ندارد يا كم هوش است: اين بزرگترين ضربه به فرزندتان است. يادتان باشد هر دانش آموزي كه خود را تا مرحله دبيرستان رساند ديگر كم هوش و كم استعداد نيست.

اما بايد دانست هركس براي كاري خاص مهارت و استعداد دارد و چون مدرسه داراي چارچوب و نظرات خاص و انعطاف ناپذير است و نمي تواند براي هر دانش آموز روش خاصي ارائه كند، ممكن است خيلي از استعدادها شكوفا نشود؛ بنابراين، نقش والدين بسيار تعيين كننده است.

6 – نمي خواهم براي آموزگار ايجاد مزاحمت كنم: بايد بدانيم نه تنها مزاحم آموزگار نيستيد، بلكه اطلاعات شما به او كمك مي كند؛ زيرا اطلاع كامل از يك فرد به نوع برخورد با او كمك مي كند. آموزگار مي تواند با داشتن اطلاعات لازم درصدد موفقيت فرزند شما باشد. اين موضوع نشاندهنده اين است كه شما براي معلم و فرزند خود ارزش قائل شده ايد.

7 – در هنگام ملاقات با آموزگار و مدير مدرسه احساس خجالت مي كنيم: نظر و عقيده شما براي ما محترم است. در صورتي كه مسائل مورد نظر خود را فهرست وار يادداشت كنيد براحتي مي توانيد درباره آن صحبت كنيد؛ زيرا آنها در واقع دلسوز فرزندان شما هستند و حضور و ارتباط شما بسيار مفيد و براي شما ارزشمند است و روابط شما قابل ستايش خواهد بود و نشاندهنده حسن دقت شماست و بدانيد هيچ معلمي از حضور و وقت اوليا گله مند نيست بلكه از بي دقتي و عدم حضور گله مند است.

به هر حال بايد دانست موفقيت تحصيلي دانش آموزان، بستگي به اصول و عملكرد «ذهني و دروني» آنها دارد و والدين بيشتر از هر شاخص ديگري امكانات پرورش و شكوفايي او را در اختيار دارند و مي توانند با نوع تربيت صحيح و در خور شان آنها موجب هر گونه پيشرفتي براي آنان شوند.



چه بايد كرد؟

با فرزندانتان مكالمه و گفتگوي آموزشي – تربيتي واقعي برقرار كنيد: قبل از اين كه پدر و مادر باشيد، يك دوست صميمي باشيد تا از رازهاي آنها با خبر شويد. در حقيقت با آنها روراست باشيد و نگوييد حيا فرزند و پدر و مادري را از بين مي رود، اين شعار قديمي شده است. اگر فرزندانتان با شما نتوانند حرف بزنند، حتما مشكلش را به ديگران خواهد گفت و وقتي او از مدرسه برمي گردد و يا شب وقتي همه دور هم جمع هستند، از او بخواهيد برنامه روزانه مدرسه اش را با تمام جزييات برايتان تعريف كند.

با معلمان، مشاوران، مسوولان و ساير كاركنان مدرسه به وسيله شركت در مراسم افتتاح مدرسه و ساير مراسم ارتباط برقرار كنيد و اين ارتباط و تماس را در تمام طول سال حفظ كنيد.

راجع به «هدف»، «برنامه»، «نقش توجه و تمركز در مطالعه» و «چگونه ضبط و نگهداري اطلاعات در مغز» به فرزندتان توضيحاتي بدهيد و به او بفهمانيد علت اين كه مثلا مبحث جغرافي را خوب فهميده اين بوده است كه توجه و تمركز لازم را داشته است. ليكن كلمات انگليسي كه بر روي تخته نوشته شده، چون براي او هيچ «هدف» و مقصودي را زنده نمي كرد تا بدين وسيله انگيزه براي ضبط و نگهداري در مغز برايش به وجود آورد، خوب نفهميده است و هرگز از كلمه كم هوش بودن، كم استعداد بودن، كم شانس بودن استفاده نكنيد كه يك داروي مخرب براي آنهاست. هميشه سعي كنيد حتي كوچكترين پيشرفت آنها را موجب تشويق و تحسين قرار دهيد.

محيط خانه را براي يادگيري، مناسب كنيد، زمان مناسبي براي مطالعه در نظر بگيريد. در آن مدت، استفاده از تمام عوامل مزاحم از قبيل راديو، تلويزيون و غيره را براي تمام افراد خانواده ممنوع كنيد، بخصوص در هفته امتحانات از ميهماني ها، عروسي و هر عواملي كه ممكن است براي حضور در جلسه ضرر داشته باشد پرهيز كنيد. مبادا خودتان بيننده فيلم باشيد و به آنها نصيحت كنيد كه فيلم نبينيد، شما در اين مدت، به مطالعه، نوشتن نامه و … بپردازيد و حداقل مزاحم آنها نشويد.

اگر مي توانيد، تمرين ها و تكاليفي را كه انجام داده است يك بار مرور كني. به او كمك كنيد تا روز بعد با آمادگي كامل به مدرسه برود. به او ياد بدهيد تكاليف سنگين را به بخش هاي كوچكتري تقسيم كند و آنها را يكي يكي انجام دهد و از انجام دادن تكاليف او جدا خودداري كنيد؛ زيرا عصايي براي او خواهيد شد كه هميشه بايد اين عصا زير دست او باشد و ترك آن يعني شكست او. در برخورد با فرزندان، صبور و انعطاف پذير باشيد. اين كار سبب مي شود كه در او، عادت ها و نگرشهاي تازه اي براي همزيستي، ايجاد شود. راهنماي فرزند خود باشيد.

در خصوص شيوه هاي گوناگون مطالعه و يادگيري و تقويت حافظه مطالبي بياموزيد. براي كمك به فرزند خود، از معلمان نيز راهنمايي بخواهيد مثلا اگر شما بدانيد سه پايه طلايي حافظه چيست مي توانيد در اين مورد فرزندانتان را راهنمايي كنيد. بخشي از وقت خود را به فرزندانتان اختصاص دهيد و با او همراه باشيد. پياده روي، گردش، بازديد از موزه و … همراه با شما براي او لذت بخش است.

 با در نظر گرفتن اين نكته كه يادگيري با فاصله كافي بهتر از يادگيري فشرده است، تلاش كنيم فرزندمان را مجبور نكنيم ساعتها بنشيند و مطالعه كند. انجام تكاليف درسي و مطالعه، يك كار فكري است و احتياج به استراحت دارد اين استراحت مي تواند به طريق برخاستن و قدم زدن، خواندن قطعات ادبي، ورزش و … باشد.

در فصل امتحانات و موقع كنكور، افراد خانواده از طرح نكات متفرقه مورد علاقه دانش آموز جدا خودداري كنند. مثلا چند شب قبل از امتحان يا كنكور از ديدن فيلم سينمايي چشم پوشي كنند، تا او بتواند مطالب درسي را مطالعه كند.

 اين برخورد حس همكاري را در او تقويت خواهد كرد. البته اگر استفاده از تلويزيون در اتاق هاي ديگر امكانپذير باشد و مزاحمتي براي دانش آموز ايجاد نكند، مانعي ندارد. اطرافيان در شب امتحان و چند روز مانده به كنكور بايد مشوق او باشند و از مايوس كردن او خودداري كنند و همچنين با تكرار حساس بودن موضوع، موجب اضطراب زياد نشوند و از مشاجرات خانوادگي دوري كنند.

شب امتحان، زمان آموزش صحيح امتحان نيست. پس والدين عزيز اجازه بدهند فرزندشان اگر مي خواهد با قدم زدن مطالعه كند، يا با صداي بلند بخواند، آزاد باشد.

والدين محترم، هرگز تيرهاي زهرآگين (درس بخوان!)، (چرا درس نمي خواني؟)، (به فكر امتحان فردا نيستي!)، (فردا تجديد مي شوي!) و (مگر فردا امتحان نداري؟) را به مغز دانش آموز شليك نكنند كه در شب امتحان اصلا چنين پند و نهيب هايي سازنده نيست.

بدون ترديد تشويق از مهمترين عوامل موثر در يادگيري به شمار مي آيد. تشويق و تنبيه 2 اهرم بسيار مهم براي كنترل، تعديل و تقويت رفتار انسان است؛ اما آنچه مهم است، بهره گيري از نقش موثر تشويق و تنبيه در فرآيند يادگيري و كنترل رفتار از پيش طراحي شده با برنامه است. استفاده نادرست و نابجا از تشويق و تنبيه نه تنها نمي تواند در درازمدت موثر واقع شود، بلكه ممكن است اثرات نامطلوب و سوئي را به همراه داشته باشد.
 

 


 نحوه رفتار با دانش‌آموزان حواس‌پرت

دانش‌آموزان حواس‌پرت و يا بيش‌فعال حواس‌پرت (adhd) مي‌توانند موفق باشند، اما در صورتي كه معلمان درك كنند كه چگونه آن‌ها را در جهت مثبت ياري دهند تا بر مشكلات و محدوديت‌هايشان غلبه كنند.

معلم نقش كليدي براي موفقيت كودك در رفتارش دارد. معلم مي‌تواند تفاوت‌هاي فردي را تحمل كرده و آن‌ها را به حساب آورد.

معلم بايد در پيشرفت كند احتمالي، صبور باشد و راهنمايي‌ها در اصل نياز به تكرار و اصلاح دارند. معلم نبايد انتظاراتش را پايين بياورد بلكه بايد آن‌ها را بالا گرفته تا دانش‌آموزان به اين طريق بتوانند به پتانسيل دروني خود برسند و خلاقيت خودشان را كشف كنند.

اين دانش‌آموزان به همان نسبت كه موفقيت را تجربه مي‌كنند بايد چالش‌ها را نيز بپذيرند، معلم مي‌تواند نسبت به روزهايي كه يك كودك واقعا ذهن و افكارش داخل كلاس نيست انعطاف‌پذير باشد.

اين كودكان حساس، به مراتب دوست داشتني و خواهان موفقيتند.در تجربيات شخصي خود در آموزش 10 نفر از دانش‌آموزان حواس‌پرت و يا بيش فعال حواس‌پرت، فهميدم كه آن‌ها خيلي جالبند و هر يك ساز خود را مي‌زنند، اما موفقيت آن‌ها شگفت‌آور است.

آن‌ها بعضي اوقات چيزها را در افراد مختلف متفاوت مي‌بينند. آن‌ها داراي يك حس همدردي نسبت به نياز ديگران هستند.ايده‌هاي بسيار زيادي در يك زمان خاص دارند. آن‌ها مسيرهاي فكري خيلي زيادي براي كشف دارند و هر مسيري كه من قدم نهادم كودك حواس‌پرت و يا بيش فعال حواس‌پرتي وجود داشت كه من هرگز فراموش نخواهم كرد.روش‌هاي مختلفي براي يك معلم وجود دارد كه مي‌توان با انجام آن به كودكاني كه داراي اختلال بيش فعالي حواس‌پرتي در كلاس هستند ياري داد و باعث موفقيت آن‌ها در توجه به كلاس شد.

پيشنهادات مفيد جهت ايجاد محيط آموزشي مناسب

1-دانش‌آموز را با حفظ ترتيب موقعيت كلاس نزديك ميز معلم بنشانيد.

2-دانش‌آموزان حواس‌پرت را با مدل‌هاي نقش‌آفرين خوب احاطه كنيد و آموزش دو به دو و گروهي را سرلوحهء كار خود قرار دهيد.

3-كودكان حواس‌پرت پذيراي تغييرات نيستند يك كلاس سازمان‌دهي شده و با ثبات ايجاد كنيد. به طور دقيق گردش‌هاي موضوعي، جابه‌جايي و تغييرات در برنامه را مدنظر قرار دهيد.

از ترتيب منظم صندلي‌ها، برنامه‌هاي روزانه، قوانين مشخص، انتظارات و پيامدها بهره‌جويي كنيد.

پيشنهاداتي براي ارايهء اطلاعات به دانش‌آموزان كه داراي اختلال بيش فعالي حواس‌پرتي هستند

1-معلم بايد تا زماني كه كودكان به او توجه نكرده‌اند درس را آغاز نكند و همواره توجه كاملي به تك تك كودكان قبل از شروع درس داشته باشد.

2-ميز تحرير كودكان همواره عاري از هرگونه وسايل و تجهيزات جانبي به جز موارد مورد نياز كلاس باشد.

3-معلم همواره در زمان انجام بحث در كلاس، نزديك كودك حواس‌پرت بنشيند چرا كه اين نوع كودكان بايد تا حد ممكن نزديك به معلم و در جمع ديگر بچه‌ها بنشينند.

4-ارتباط مداوم بين معلم و دانش‌آموز را فراهم كنيد. با اين عمل افزايش كنترل بر روي كودك بيش فعال حواس‌پرت داشته و او را در انجام وظايف ياري مي‌كند و اجازه مي‌دهد تا تقويت دايمي مهارت‌هاي آكادمي و رفتارهاي مطلوب به دست آيد.

5- معلم و كودك هر دو بايد از علايم قابل فهم بهره‌جويي كنند تا معلم بتواند در جلب توجه كودك از آن استفاده كند.

6- گروه‌هاي بزرگ مستقل ممكن است به گروه‌هاي كوچك كاري تقسيم شوند.كودكان مبتلا به عارضهء ‌حواس‌پرتي و يا بيش‌فعالي حواس‌‌پرتي معمولا در مواجه با توده‌اي از برگه‌ها و يا برگه سوال‌ها دست پاچه و مضمحل مي‌شوند. ارايهء سه يا چهار تكليف روزانه براي انجام، بهتر از ارايهء يك تكليف 40 دقيقه‌اي است.

 همچنين به اين كودكان فرصت داده شود تا گردشي پيرامون فعاليت‌هايي كه نياز به تمركز دارند، بزنند. اين كودكان از انجام ماموريت‌ها يا امور در كلاس بهره مي‌جويند.

7- كارها را به صورت گام به گام انجام دهيد، 12 تكليف پنج دقيقه‌اي مفيدتر از دو تكليف نيم ساعته است.همچنين تغيير گام يا وظيفه به طور مداوم باعث حذف توجه به عدم توانايي در زمينهء پايداري و ثبات تلاش‌ها مي‌شود. اين عمل براي درك و فهم بهتر آن‌ها مفيد است.

8- ارزيابي متناوب براي كودكان حواس‌پرت و بيش‌فعال‌حواس‌پرت مورد توجه واقع شود. تغيير در جهت بهينه‌سازي آزمون انجام شود و هيچ‌گونه محدوديت زماني نيز نبايد اعمال شود و آزمون‌ها با صداي بلند در مكان ساكت و آرام خوانده شود تا كودكان بتوانند تمركز يابند. اغلب كودكان حواس‌پرت و بيش‌فعال‌حواس‌پرت در امتحان دست‌پاچه مي‌شوند و به طور تحت‌اللفظي ديگر فكر نمي‌كنند، ضمن حواس‌پرتي شروع به صحبت كردن مي‌كنند. آن‌ها توان ارايهء اطلاعات خود را روي موضوع مورد امتحان ندارند.

9- امكان آموزش گروه‌هاي كوچك و فرصت‌هاي اجتماعي را فراهم آوريد. اكثر كودكان بيش‌فعال‌حواس‌پرت از نظر علمي، رفتاري و اجتماعي در گروه‌هاي كوچك در مقابل گروه‌هاي بزرگ‌‌تر بهتر عمل مي‌كنند.

10- كودكان حواس‌پرت و بيش‌فعال‌حواس‌پرت داراي علايق مختلفي هستند. تلاش ما در اين زمينه باشد كه اجازه بدهيم تا آن‌ها موفقيت را در كلاس تجربه كنند و علايق شخصي خودشان را كشف كنند. مهارت‌هاي آكادميكي مي‌تواند در اين محدوده آموزش داده شود. كودك داراي توان زيادي در تكيه بر علايق خود است.

11- يك كلاس درسي كه از استانداردهاي لازم برخوردار است به مراتب براي كودكاني كه عارضهء حواس‌پرتي دارند، بهتر است. اين كودكان نسبت به برنامه‌هاي روزمره و از پيش تعيين شده بهتر عمل مي‌كنند. اگرچه كلاس بايد به طوري پيچيده و سخت‌سازمان‌دهي شود كه كودكان نتوانند خلاقيت خودشان را به منصهء ظهور گذارند.جذب يك معلم دلسوز و مهربان كه به روش‌هاي امور روزمره و بازخورد پايبند است خيلي مهم‌تر از نوع كلاس است.

12- رفتارهاي پيشين معلم مدنظر قرار داده شود كه چه رويدادها يا وقايعي باعث تحرك احساسات و يا از دست دادن حواس‌شده است. اصلاح براي زمان‌هاي خواندن با صدا و بي‌صدا از قبيل يادداشت‌برداري، ترسيم در حالي كه به يك داستان گوش مي‌كنيم و يا نشستن روي قسمتي خاص در زمان بلند خواندن مجاز باشد.در هنگام خواندن بدون صدا، زير لغت خط كشيدن، يادداشت‌برداري، پررنگ كردن در كتاب بايد جهت كمك به تمركز روي توجه به خواندن و جزييات صفحه مدل شود.

13- تكاليف براي كودكي كه داراي مشكل حواس‌پرتي است تغيير و اصلاح شود.معلمان با اولياي اين كودكان همياري كرده و تصميم بگيرند كه چه مقدار كار در ظرف مدت 30 دقيقه براي مقاطع ابتدايي لازم است. در اغلب موارد اوليا و كودكان پشت ميز آشپزخانه مي‌نشينند و از مشاهدهء صفحات تكاليف رنج مي‌برند. كودكان حواس‌پرت و يا بيش‌فعال‌حواس‌پرت در مدت زمان كوتاهي خسته شده و دقت، توان تكميل و همه توجه خود را نسبت به تكليف مورد نظر از دست مي‌دهند.اصلاحيات در ارزيابي تكاليف لازم است كه توسط معلم صورت پذيرد. اندك مشكلي مي‌تواند درك مفهوم رياضي و صفحه‌اي كه 50 مساله و محاسبات اشتباه در آن است را ارزيابي كند.

14- كودكان در دوران جواني تشويق شوند تا با كامپيوتر تايپ كرده و انشاءهاي تحريري طولاني‌تر را بنويسند. آن‌ها مي‌توانند بدون اين‌كه به دليل انجام فيزيكي عمل تحرير حواسشان پرت شود فكر كنند. آن‌ها بايد بتوانند متن داستان و گزارش خود را همان طور كه به آن‌ها فكر مي‌كنند تايپ كنند. افكار به سرعت از ذهن خارج شده و كودكان حواس‌پرت و يا بيش‌فعال حواس‌پرت فراموش مي‌كنند كه چه چيزي مي‌خواستند به انشاي خود بيفزايند.در ويراستاري دقت كنند. كودكان با عارضهء حواس‌پرتي، جزييات را از دست داده و غلط‌هاي نشانه‌گذاري و ديكته‌اي عديده‌اي دارند.

15-معلمان در صورت امكان دروس را به صورت قسمت‌هاي كوتاه يا كوچك ارايه كنند تا كودكان قادر باشند كه با دقت به آن‌ها گوش فرا دهند.

16-معلمان سازمان‌دهي و مهارت‌هاي مطالعه را آموزش دهند. براي كودكان حواس‌پرت و يا بيش‌فعال، عاقلانه اين است كه معلم يك سري كتاب‌هاي كمك آموزشي براي اوليا در منزل ارسال كند. اكثر اوقات كودك تكاليف و كتب مورد نياز براي انجام تكاليف را فراموش مي‌كند.

17-معلم اغلب دانش‌آموز حواس‌پرت و بيش‌فعال حواس‌پرت را به جهت ارزيابي زمان انجام وظيفه و انجام كامل تكاليف نظارت كند. همچنين نظارت مستمر درك و فهم آكادميكي جهت تعيين اين كه چه مهارت‌هايي را كودك به دليل خطا در توجه كردن از دست داده است نياز است.اگر راه چاره و علاج روي اساس و پايه به صورت انفرادي همان در ابتدا يافت نشود، كودك مفاهيم كليدي مهمي را در مراحل يادگيري از دست مي‌دهد.

18-ضروري است كه ارتباطات آزاد بين معلم و دانش‌آموز و اوليا انجام پذيرد. اوليا در حال تجربهء سختي‌ها و مشكلات خودشان هستند كه نياز به حمايت و پشتيباني لازم و تكنيك‌هاي مديريت رفتاري جهت استفاده در منزل دارند.

19-معلم بايد راهنمايي‌هاي دقيق و واضحي را به دانش‌آموزان ارايه دهد. كودكان حواس‌پرت و بيش‌فعال حواس‌پرت نياز دارند كه حس كنند آزادند تا در رابطه با آنچه نفهميده‌اند سوال كنند.

20-آموزش دو به دو و دسته‌جمعي بهترين استراتژي آموزشي براي كودك حواس‌پرت يا بيش‌فعال حواس‌پرت است. يافته‌هاي تحقيقاتي نشان داده است كه آموزش دو به دو براي كودكان حواس‌پرت يا بيش‌فعال به طور قابل ملاحظه‌اي رفتار انجام تكليف، سطح فعاليت و كارآيي آكادميكي را توسعه مي‌بخشد. اسلاوين 19833) گزارش مي‌كند كه روش‌هاي آموزش دسته جمعي داراي اثرات مثبتي روي پيامدهاي احساساتي و اجتماعي دارد. از قبيل احترام به نفس، ارتباط قوم‌ها (گفت‌وگوي تمدن‌ها) و پذيرش دانش‌آموزان معلول.

21-معلمان نياز دارند كه به طور موثر تكنيك‌هاي مديريت بر خود را از قبيل خود فرانگري، خودآموزي و خود تقويتي، روي دانش‌آموز حواس‌پرت و يا بيش‌فعال حواس‌پرت اجرا كنند.

اين كودكان نياز دارند تا بياموزند كه فعاليت‌هايشان را ثبت و ضبط كنند و مسوول اعمالشان باشند.اين يكي از مهم‌ترين استراتژي‌هاي يك معلم است كه مي‌تواند مجموعهء زندگي آن‌ها را توسعه بخشد.

22-تقويت اجتماعي، يادگاري، تقويت‌كننده‌ها، تعهدات اجتماعي، تقويت‌كننده‌هاي فعاليتي و تقويت‌كننده‌هاي مثبت همگي استراتژي‌هاي مديريتي رفتاري هستند كه در رفتار مديريتي موثرند.معلمان بايد خودشان را با اين استراتژي‌ها آشنا سازند و آن‌ها را اجرا كنند. تقويت مثبت يك تكنيك مديريتي كلامي در كلاس موثر است.

23-چارچوب تعيين كنيد و محدوديت‌ها را مشخص كنيد و نظم و انضباط ملايم و بازخورد منطقي با بعضي از پيشنهادات و نظرات واقعي مناسب براي ايجاد رفتارهاي مناسب فراهم سازيد و به طور مداوم قوانين را تقويت كنيد.

24-اوقات بيكاري متناوب و پيش‌بيني شده را كه كودك ممكن است به عنوان پاداش خود در مقابل تلاش خود كسب كند ايجاد كنيد. اين عمل باعث كمك در افزايش توجه و انگيزهء كودك در مراحل اجراي تدريجي آموزش مي‌شود.

25-توجه كنيد كه آيا كودك بيش فعال حواس‌پرت در زمان شلوغي از هماهنگ شدن با شرايط تفريحي عقب مي‌كشد يا خير. اين عمل ممكن است مشكلات مراحل شنيداري و هماهنگي كه ممكن است به مداخلهء‌اضافي نياز داشته باشد را مشخص كند.

26-همواره به جهت پشتيباني و حمايت اضافي با پرسنل و كاركنان مدرسه در ارتباط تنگاتنگ باشيد.

27-به كودك بياموزيد كه به خود پاداش دهد و خود را براي عمل خود (خود فعالي) تشويق كند. اين عمل باعث تشويق و ترغيب كودك در زمينهء مثبت‌گرايي نسبت به خود مي‌شود.

28-از تكنيك‌هاي آموزش ايجاد توجه و جلب توجه مشاهدات، مهارت‌هاي خود صحبتي، توانايي آشكارسازي موفقيت در تلاش پرسنل و حل مشكلات استفاده كنيد.

29-از استراتژي‌هاي ساخت خود حرمتي كه مدل‌هاي نقشي مثبت و تصاوير مثبتي از آينده فراهم مي‌سازد استفاده كنيد. استعدادها، استقامت‌ها و توانايي‌ها را مشاهده كنيد.

30- روي مهارت‌هاي ارتباطي موثر، مهارت‌هاي اجتماعي، آموزشي دوبه دو و تقابلي، آموزش گروهي و درمان خانوادگي تاكيد كنيد.

31-از كامپيوترها در آموزش پي در پي عملي (استفاده از كامپيوتر)، منابع آموزشي پرتحرك، هنرهاي گويا، هوش مضاعف، كل زبان و فعاليت‌هاي جالب توجه استفاده كنيد.

32-به منظور ايجاد خودحرمتي بيش از اين كه تنبيه كنيد، پاداش بدهيد.

33-در صورتي كه پاداشي در تغيير رفتاري حركتي، موثر واقع نشد آن را تغيير دهيد.

مترجم: افتخارالسادات فتاحي‌
منبع: برگرفته از لینکستان به نقل از روزنامه سرمایه

http://www.mypersianforum.com


واگرا و همگرا

 بدون شک آینده هرجامعه ای را خلاقیت افراد آن جامعه می سازد و در عصر دانایی محوری کشوری می تواند جایگاه مطلوب در کهکشان رقابت های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی داشته باشد که روی آموزش خلاقیت به دانش آموزان خود سرمایه گذاری کند، زیرا بنابر نتایج تحقیقات مختلف و برخلاف تصورهای غلطی که خلاقیت را ذاتی می دانند، خلاقیت امری اکتسابی است، بنابراین یکی از وظایف اساسی نظام آموزشی، آموزش خلاقیت به دانش آموزان است.
برای آموزش خلاقیت راه های گوناگونی وجود دارد که یکی از آنها استفاده از سؤالات واگرا در جریان فرایند آموزش است.
معمولاً سؤالات را می توان از نظر نوع پاسخ هایی که دانش آموزان به آنها می دهند به دو دسته واگرا و همگرا تقسیم کرد. سؤالات همگرا سؤالاتی هستند که دارای پاسخ های یکسانند و همه دانش آموزان پاسخ های مشابهی به آنها می دهند. مانند: فتوسنتز چیست و مساحت شکل زیر را محاسبه کنید
اما سؤالات واگرا سؤالاتی هستند که دارای پاسخ های گوناگونی است و دانش آموزان می توانند برای آنها پاسخ های متنوعی را ارائه کنند. این سؤالات اگر از سوی معلمان دروس مختلف به درستی طرح شود می تواند در توسعه تفکر خلاق مؤثر باشد.
سؤالاتی از قبیل اگر آهن زنگ نمی زد اقتصاد دنیا چگونه بود و اگر زاویه ۹۰ درجه وجود نداشت چه اتفاقی می افتاد از جمله سؤالات واگراست
با نگاهی به این سؤالات می توان دریافت که اگر معلمان از چارچوب محتوای کتب نگاهی فراتر داشته باشند، می توانند درباره هر درس سؤالاتی واگرا طرح کنند و ضمن غنی کردن محتوای آموزشی موضوعات جالبی را به عنوان فعالیت های مکمل به دانش آموزان ارائه دهند و آنان را وادار به تولید ایده های مختلف کنند و به این شکل زمینه ساز آموزش خلاقیت در مدارس گردند.
انگیزه و خلاقیت کودک زمانی از میان می رود که از ارزیابی، جایزه و رقابت به طرز غلطی استفاده شود و یا هنگامی که موارد انتخاب شده خیلی محدود باشد.
● تأثیر مدرسه برشکوفایی خلاقیت
مدرسه به عنوان یکی از اجزای مهم نظام آموزشی می تواند بر فرایند تفکر و مهارت های ذهنی و شیوه های یادگیری دانش آموزان تأثیر شگرف بگذارد تا به راحتی بتواند در جهت تفکر نو و انتقادی و کشف مجهولات پیش برود و راه حل مناسبی برای مشکلات ارائه دهد. بدین ترتیب مدرسه می تواند کانونی برای یادگیری و پرورش افکار خلاق باشد.
محیط مدرسه از جنبه های مختلفی مانند شرایط فیزیکی (دیوارها، کلاس، ابزار و اشیای موجود در مدرسه) و روابط عاطفی میان افراد، نقش مدیر و ناظم بویژه معلم، روابط دانش آموزان با معلم و روابط دانش آموزان با یکدیگر، برانگیزه یادگیری و خلاقیت تأثیر مستقیم دارد.
معلم در مدرسه به عنوان یک الگو نقش کلیدی ایفا می کند. در واقع اهمیت او در زندگی کودکان و نوجوانان مستعد و خلاق بیشتر روشن می شود.
البته باید گفت معلم شکل دهنده جو کلاس است و مهمترین نقش را در پرورش خلاقیت دانش آموزان برعهده دارد و می تواند این نقش را از طریق روش های تدریس در کلاس به انجام رساند.
● روش های تدریس
تدریس، تنها فعالیت معلم در کلاس درس نیست بلکه فعالیتی دوجانبه از طرف معلم و دانش آموزان است که در جریان آن بین دانش آموزان با یکدیگر و با معلم تعامل وجود دارد.
روش تدریس را می توان به دو گروه عمده تقسیم کرد: روش های تدریس فعال و روش های تدریس غیرفعال (سنتی).
در روش تدریس غیرفعال، فقط معلم نقش فعالی را در جریان تدریس به عهده دارد و مطالبی را که از قبل تعیین شده است به طور شفاهی در کلاس بیان می کند و دانش آموزان در این میان واکنش چندانی از خود نشان نمی دهند.
به عبارت دیگر کودک برای مدرسه است، نه مدرسه برای کودک. تدریس سنتی تنها وظیفه خود را این می داند که حافظه کودک را از معلومات انباشته کند، آن را به زیور علم بیاراید و با افکار بزرگ زینت دهد.
بنابراین خلاقیت فقط جای اندکی در آموزش سنتی دارد، زیرا در آموزش سنتی کسب مهارت خواندن و نوشتن مهم است و ارائه مفاهیم به صورت شفاهی از طرف معلم و تکرار و حفظ کردن و پس دادن مطالب از سوی شاگردان انجام می شود.
بدین ترتیب ذهن شاگردان با جزئیات شتاب زده و نامربوط انباشته می شود و آنها از یادگیری مطالب مهم درسی و قابل فهم محروم می شوند و تلاشی برای پاسخ های چالش انگیز وجود ندارد.
شیوه های آموزش سنتی دانش آموزان را با روش های شناختی که مرتبط با دنیای فردا است همراه نمی کند و چنین تدریس نامناسبی همراه با طرح موضوعات بحث برانگیز، محیط آموزشی ملالت آوری را ایجاد می کند. برای پرکردن این شکاف و فقدان می توان با روش های فعال و پویا مانع از کسب این دیدگاه سطحی نگر شد.


درمقابل روش تدریس سنتی، روش های دیگری وجود دارد که در آنها برخلاف روش تدریس غیرفعال ، دانش آموزان بیشتر فعالیت دارند و قسمت اعظم کار آموزش و تدریس به عهده دانش آموزان است.

 در واقع یک تعامل دوطرفه بین دانش آموزان و معلم و دانش آموزان با یکدیگر وجود دارد. در این روش پیشنهاد می کنند که از وسعت برنامه کاسته شود و کیفیت برنامه اهمیت پیدا کند، زیرا ثابت شده است معارفی که طی تفحصات و پژوهش های آزادانه مشخص به دست می آید بهتر در ذهن باقی می ماند و به شاگرد فرصت می دهد به کسب روش هایی نائل شود که در تمام دوره زندگی مورد استفاده قرار گیرد و به طور مداوم دامنه کنجکاوی او را توسعه می دهد و دانش آموز یاد می گیرد چگونه عقل خود را شخصاً به کار اندازد و بدین ترتیب آزادانه مفاهیم و تصورات خود را بنا کند.

بنابراین استفاده از روش فعال در ارائه درس نه تنها دانش آموزان را بر سر شوق و ذوق آورده و انگیزه یادگیری را در آنان تقویت می کند، بلکه معلم را در تبدیل محیط کلاس به جامعه ای کوچک و دلپذیر قادر می سازد. در نتیجه ایجاد و پیشرفت چنین محیط هایی است که حس کنجکاوی دانش آموزان برانگیخته می شود.
یکی از راهبردهایی که معلم با روش فعال در هنگام تدریس انجام می دهد، استفاده از تمایلات و کنجکاوی طبیعی کودک در حل مسئله و بیان مسائل به صورت حیرت آمیز است. این روش یادگیری و روش های علمی دیگر که براساس ساختار طبیعی کودک بنا شده
مهارت های روش تحقیق را به وی می آموزد تا در کودک فهم عمیقی از مهارت ها و راهبردهای علمی رشد پیدا کند.
معلمان باید متوجه این نکته باشند یادگیری واقعی صرفاً به خاطر سپردن مطالب نیست، بلکه یادگیری واقعی زمانی اتفاق می افتد که دانش آموز باید درباره موضوع درس مواد و ابزار قابل لمس داشته باشد و بتواند مطالب را در عمل نیز ببیند و آنها را تجزیه و تحلیل کند. دراین صورت کودک مطالب را بهتر فرا می گیرد و انگیزه و کنجکاوی او تحریک می شود.
بنابراین معلم باید برای برانگیختن فعالیت های موردنظر خود از رغبت های طبیعی دانش آموزان استفاده کند و آنها را وادار کند تا از روی رغبت و علاقه فعالیت کنند و خلاقیت آنها را پرورش و شکوفا سازد.
تحقیقی از سوی رمی و پیپر (۱۹۷۴) و سولیوان (۱۹۷۴) انجام شد، محور آنها مقایسه کلاس های پویا یا باز با کلاس های سنتی بوده است. فضای کلاس های باز یا پویا برای رشد شرایط پژوهش، کنجکاوی، دستکاری، خودفرمانی و یادگیری مناسب بود. اما
کلاس های سنتی در امتحان گرفتن، درجه بندی ، تدریس مقتدرانه با سختگیری دنبال می شد و تغییر کمی در برنامه آموزشی خود ایجاد می کردند.
فراهم کردن زمینه ها و شرایطی که به تقویت تفکر خلاق درمدارس منجر شود دامنه وسیعی دارد که از تغییر در نگرش ها تا روش های تدریس امتداد پیدا می کند .

 در تحقیقی که ارتباط متقابل بین معلم و خودکارآمدی معلم ها مورد ارزیابی قرار گرفته است، نشان داده شد نوع نگرش معلم به درس تعیین کننده سطح موفقیت آنها در تدریس آن درس است، علاقه مندی و علاقه نداشتن آنها به درس تأثیر مستقیم در نحوه آموزش آنها دارد و باعث ایجاد رفتارهای خودمدارانه یا شرکت دادن دانش آموزان در امر تدریس، تحقیق و آزمایش است و نتیجه آن رشد یا کاهش خلاقیت در کودکان است.
چامبرز(۱۹۷۳) درمطالعه ای از ۶۷۱ معلم، تأثیرات منفی و مثبت آنها را روی خلاقیت دانش آموزان مورد بررسی قرار داد. بررسی پاسخ ها نشان داد: معلم هایی که موجب رشد خلاقیت در دانش آموزان هستند در مدیریت و هدایت کلاس به روش های غیررسمی گرایش دارند. آنها به دانش آموزان اجازه می دهند موضوعاتی را که می خواهند، انتخاب کنند.

 پذیرای دیدگاه های غیرمعمول آنها هستند، به خلاقیت پاداش می دهند، در بیرون از کلاس با دانش آموزان در تعامل هستند و تشویق استقلال دانش آموزان و عملکرد مثبت آنها را به عنوان نقش مؤثر در شکوفایی خلاقیت می دانند. در مقابل رفتارهای متضادکه موجب کاهش خلاقیت می شود، عبارتند از دلسردکردن عقاید دانش آموزان، تأکید برتکرار یادگیری، ناامنی، سختگیری و اعمال روش های سنتی که موجب تقلیل خلاقیت می شود.
به طور کلی در مطالعات متعددی که درباره کارایی روش های تدریس فعال صورت گرفته است، مطلوب بودن این روش ها را نسبت به روش های تدریس غیرفعال نشان می دهد. در مطالعه ای، کیفیت یادگیری به روش های سخنرانی، تمرین و تکرار، پرسش و پاسخ و نمایش بررسی شده است. نتیجه نشان داده است که کیفیت یادگیری در روش هایی که همراه با فعالیت بیشتر دانش آموزان باشد، به رشد خلاقیت می انجامد.
البته یادگیری فعال در مقایسه با یادگیری غیرفعال موجب می شود ارتباط های بیشتری برای یادگیرنده ایجاد شود.
به طور کلی کلاس های غیررسمی یا فعال تأثیر بیشتری در رشد خلاقیت می گذارند. این گونه کلاس ها در مقایسه با محیط های محدودکننده سنتی تسهیل کننده خلاقیت هستند.
● خلاقیت توانایی همگانی
بنابراین خلاقیت یک توانایی همگانی است که هم ناشی از عوامل مختلف فردی و شخصیتی است و هم عوامل اجتماعی آن مطرح است. هر چند توانایی تفکر خلاق به طور بالقوه و به نحو فطری در انسان به ودیعه نهاده شده است، اما ظهور آن مستلزم پرورش آن است.
یکی از مکان های پرورش و رشد خلاقیت ، مدرسه است. هنگامی که کودک وارد مدرسه می شود، فرآیند اجتماعی شدن در محیط آموزشی شروع می شود. عوامل بسیار زیادی چون داشتن تکالیف زیاد،تأکید بر حفظ دروس، اجرای برنامه های هماهنگ، توجه نکردن به تفاوت های فردی و سرانجام شناخت نداشتن یا بی توجهی به ویژگی های کودکان خلاق، موجب می شود که قدرت خلاقیت آنان به تدریج کاهش پیدا کند.

اما اگر مدرسه شرایط خود و روش های تدریس را بر پایه شناخت و پرورش استعدادهای دانش آموزان، نیاز جامعه و نزدیک کردن محیط مدرسه به شرایط و زندگی بیرونی قرار دهد، می تواند در جهت شکوفایی خلاقیت در دانش آموزان گام بردارد.
در تحقیقی که از سوی گوگن (۱۹۸۳) با استفاده از تست خلاقیت تورنس در نمونه ای از ۲۲۵ کودک در مدرسه انجام شد، مشخص گردید: روش های فعال بر رشد خلاقیت دانش آموزان بویژه دختران بیشتر است، درمقابل دانش آموزان در روش سنتی کمترین افزایش خلاقیت را دارند. بعد از یک سال حتی خلاقیت آنان، پائین تر از خط پایه نسبت به گروه مقابل (روش فعال) نشان داده شد.
در تحقیق دیگری که از سوی هادون ولیتون (۱۹۶۸) در مقایسه بین دو کلاس پویا و سنتی انجام گرفت، مشخص شد که بچه ها بعد از گذشت چهار سال از کلاس ابتدایی، برتری پایدارتری را در تفکر واگرا نسبت به بچه های با کلاس های سنتی نشان داده بودند.
میلگرام (۱۹۹۰) نیز معتقد است علت شکست مدرسه در رشد خلاقیت تا حد زیادی به تعلیم و تربیت همشکل و یکنواخت مربوط می شود . این در حالی است که هرکدام از بچه ها کاملاً با یکدیگر متفاوتند.
در نتیجه چنین مشاهداتی مشخص می شود، اگر محیط آموزشی بویژه روش های تدریس که مستقیماً مرتبط با تفکر کودک است، مناسب با رشد خلاقیت کودکان نباشد، باعث کاهش خلاقیت می شود. تا جایی که تورنس در اولین یافته هایش بیان می کند در رشد خلاقیت کودکان افتی در کلاس چهارم وجود دارد که به علت وجود شرایط نامساعد مدرسه بویژه روش های تدریس است. همچنین در تحقیقات نشان داده شده است اگر شرایط مناسب تدریس برای کودک در همان کلاس چهارم وجود داشته باشد، این افت با کاهش کمتری روبه رو می شود و چه بسا نسبت به دانش آموزان با روش سنتی نیز خلاقیت بیشتری نشان دهند.

تورنس (۱۹۸۷) در نتایجی از ۳۰۸ مطالعه انجام شده، نشان می دهد که روش های تدریس مناسب، بر رشد خلاقیت کودکان تأثیر مثبت می گذارد و در ۷۰درصد موارد باموفقیت همراه است.
به طور کلی روش تدریس مناسب در مدارس نه تنها موجب می شود که خلاقیت کودکان رشد یابد، بلکه دانش آموزان را با دنیای فردا که مسئله و مشکلات بی شماری دارد ، آماده حل مسئله، خلاقیت و نوآوری می کند.
پس لازم است تا جامعه در آگاه کردن معلمان به انواع روش های فعال تلاش کند تا معلمان از روش های مناسب درکلاس خود استفاده کنند، کنجکاوی کودکان را برانگیزند و شرایط مناسب تری را برای خلاقیت کودکان ایجاد کنند.


تاریخ انتشار : یکشنبه 1390/09/13 |